Dwór Milanów

Początki majątku w Milanowie, leżącym 7 km od Parczewa, sięgają przełomu XIV i XV wieku. Pierwsze informacje o Milanowie pochodzą z 1431 roku, kiedy Jan Długosz wspomina o Milanowie w Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis t. II. Zawsze stanowił on własność prywatną, należącą do szlachty. Intensywny rozwój majątku rozpoczął się pod koniec XVIII wieku, kiedy przeszedł on na własność Seweryna hr. Potockiego z Podhajec h. Pilawa Srebrna (1762–1829), a następnie był kontynuowany przez jego córkę Wandę Juliannę hr. Caboga i jej syna z drugiego małżeństwa Seweryna hr. Uruskiego h. Sas (1817–1890). Po ślubie córki hr. Ursuskiego – Marii Wandy z księciem Włodzimierzem Światopełk – Czetwertyńskim na Nowej Czetwertni h. Pogoń Ruska w 1872 roku, dobra milanowskie zostały przekazane im. Początkowo nie były one ich własnością, ale de facto to oni w nich gospodarowali. Majątek odziedziczyli dopiero w 1891 r., po śmierci rodziców Marii.

W Milanowie niezamieszkałym dotychczas przez właścicieli, stał wówczas jedynie murowany dwór parterowy z 1840 roku. Dlatego też, młode małżeństwo mogło tu osiąść dopiero po jego rozbudowie. Projekt rozbudowy wykonał znany architekt Franciszek Maria Lanci. Po obu stronach pierwotnego dworu dostawiono piętrowe skrzydła. Książe Włodzimierz był miłośnikiem przyrody, bibliofilem i interesował się sztuką. Toteż w dworze był ogród zimowy, największa w Królestwie Polskim prywatna biblioteka znana pod nazwą Biblioteka Milanowska, galeria obrazów i archiwum rodzinne. Wokół dworu założono 7 hektarowy park krajobrazowy w stylu angielskim, sad i ogród warzywny ze szklarniami. Całość pięknie ogrodzono.

Siedziba milanowska rzutowana jest na planie wydłużonego prostokąta, murowana, zwrócona fasadą na wschód. Ma trzy ryzality na elewacji frontowej i dwa od strony ogrodu. Ryzality skrajne są piętrowe. Elewacje ryzalitów skrajnych od frontu zdobiły około 1874 r. trzy arkady przechodzące przez obie kondygnacje. Podziały pionowe zaznaczone były wałkiem imitującym cienkie pseudokolumienki. W każdej arkadzie mieściło się jedno duże prostokątne okno, zaś na piętrze po dwa mniejsze o łuku półkolistym. Partia środkowa dworu kryje otwarty podcień z wejściem prowadzącym do wnętrza. Podobny otwarty podcień w partii środkowej od ogrodu pełnił rolę letniej jadalni. Obecnie po wielu remontach, znikły dawne podziały arkadowe ryzalitów bocznych, przez co dwór upodobnił się do siedzib w stylu włoskiego renesansu. Jedynym elementem dekoracyjnym ścian są obecnie dość wydatne i dekoracyjne kroksztyny podtrzymujące silnie wystający poza koronę muru okap.

W pobliżu dworu wybudowano stajnię cugową z wózkownią oraz kilka murowanych budynków dla administracji majątku. Ostatecznie na założenie dworskie składało się: dwór, park, sad, ogród warzywny, część gospodarcza z zabudowaniami, kościół i szpital oraz gorzelnia. Wychodzące od parku drogi wysadzone zostały lipowymi szpalerami. W następnych latach założenie nie uległo większym zamianom i stąd jest bardzo cennym obiektem wpisanym do rejestru zabytków, stanowiącym ewenement na skalę kraju. Wewnątrz dworu zachowały się piękne sztukaterie, kominek, ozdobne kaflowe piece, biurko księcia Włodzimierza i drzwi do jego gabinetu, sejf, 2 mapy majątku, mapa poglądowa Królestwa Polskiego z 1885 r., cztery obrazy olejne, 3 ogromne poroża jeleni i wypchany niedźwiedź.

Majątek Mianów był własnością rodziny książąt Światopełk-Czetwertyńskich do 1944 roku, tj. do momentu jego upaństwowienia. W latach 1945 – 2016 mieściło się w dworze Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej, a od stycznia 2018 roku dwór i park stanowią własność Caritas Diecezji Siedleckiej. Mieścić się tu będzie Centrum Kulturalne Caritas, a w nim Dom Pracy Twórczej, Biblioteka Milanowska i Muzeum. Caritas stara się ocalić od zapomnienia dobro, które tu powstało.

woj. lubelskie