Pałac Jedlinka - Fundacja Polskie Pałace na Źródle

Pałac w Jedlince, części Jedliny-Zdrój w Górach Wałbrzyskich na Dolnym Śląsku. W źródłach historycznych pierwsze wzmianki o Jedlince (Tannhausen) dotyczą XIII wieku, kiedy to osada miała wchodzić w skład posiadłości Bolka I, księcia jaworsko – świdnickiego, syna Bolesława Rogatki. Dążąc do rozwoju gospodarczego swoich włości, popierał on kolonizacje w górskiej części księstwa, oraz zainicjował budowę całego łańcucha zamków na granicach, a zwłaszcza w Sudetach. Z tym procesem wiąże się powstanie warowni w Tannhausen, który do roku 1372 była administracyjnie powiązana z zamkiem w Rogowcu po czym weszła w skład majątku Grodno w Zagórzu Śląskim. Był on zarządzany przez min.: słynnych rycerzy – rabusiów (w burzliwym okresie wojen husyckich zamek był nazywany „gospodą morderców”) , Mathiasa von Logau (jednego z kandydatów do korony polskiej podczas pierwszych wolnych elekcji) oraz Rudolfa II Habsburga (zwanego cesarzem alchemików).

Przed rokiem 1611 Tannhausen zostało wydzielone z majątku Grodno. Pierwszym niezależnym właścicielem został Heinrich von Kuhl i w posiadaniu jego potomków majątek był w burzliwym okresie wojny trzydziestoletniej (1618 – 1648). Przełom XVII i XVIII w to czas częstych zmian właścicieli majątku, aż do roku 1721, kiedy to Tannhausen nabywa austriacki generał, marszałek polny Hans Christoph baron von Seher – Thoss (1721- 1743). Działalność marszałka Hansa Christopha baron von Seher – Thossa oraz jego żony hrabiny Charlotty Maximilliany von Pückler przyczyniła się do rozkwitu majątku. Hrabina była założycielką uzdrowiska, które na jej cześć zostało nazwane Charlottenbrunn (dzisiejsza Jedlina – Zdrój), natomiast jej mąż był pionierem wydobycia węgla kamiennego w okolicy. Rodzinną sielankę zakłócił wybuch wojen śląskich w 1740 roku, kiedy to prawie cała prowincja została opanowana przez króla Prus Fryderyka II Wielkiego, rywala habsburskiej Austrii. Podczas kampanii 1744 roku w pałacu gościł sam pruski władca. Natomiast podczas III wojny śląskiej pałac był kwaterą zarówno pruskiego dowódcy – Joachima von Zieten, jak i austriackiego feldmarszałka Leopolda Josepha von Dauna podczas słynnej bitwy pod Lutomią i Burkatowem (21.VII.1762 r.). W tym też okresie do Jedlinki ponownie zawitał Fryderyk II Wielki. Po śmierci barona w 1743 roku przez 3 lata posiadłością zarządzała jego żona, a później ich syn, Johann August von Seher-Thoss. Umiera on w 1786 roku jako jedyny spadkobierca włości. Wówczas wszystkie ziemie wraz z uzdrowiskiem przeszły w ręce rodziny von Pückler. I połowa XIX wieku to ponowny okres częstych zmian właścicieli, z którym wiążą się mroczne opowieści.

Po zmiennych kolejach losu pałac nabył w 1889 roku Gustaw Adolf Boehme, rotmistrz kawalerii pruskiej, który przystąpił do renowacji rezydencji oraz wprowadził oświetlenie elektryczne. W tym okresie następuje także turystyczny rozwój okolic Jedliny – Zdrój, na co wpłynęło otwarcie linii kolejowych z Kłodzka do Wałbrzycha (1880 r.) oraz z Jedliny do Świdnicy wzdłuż doliny rzeki Bystrzycy (1904 r.). Uznaniem turystów cieszyła się gospoda i browar przy pałacu.

Po śmierci Gustawa Boehma majątek przejęli jego spadkobiercy, którzy później utracili go w wyniku nacjonalizacji. Kolejnym właścicielem pałacu była organizacja NSV. Organizacja ta od roku 1938 przygotowywała zaplecze sanitarne na potrzeby przyszłej wojny. Następnie do pałacu wprowadza się Śląska Wspólnota Przemysłowa nadzorująca budowę projektu RIESE (Olbrzym) w Górach Sowich. Wspólnota w kwietniu 1944 roku została zastąpiona przez organizację TODT, prawdopodobnie przez wzgląd na niewielkie postępy przy kopaniu sztolni. (patrz tajemnice projektu „Olbrzym” i rola Pałacu Jedlinka).